Sluiten

Zoeken

Sociaal-medische indicatie (SMI): kinderopvang via de gemeente

Heb je geen recht op kinderopvangtoeslag, maar is kinderopvang door sociale of medische omstandigheden toch noodzakelijk? Dan kan de gemeente mogelijk helpen via een sociaal-medische indicatie (SMI). Met deze gemeentelijke vangnetregeling kan een gezin een vergoeding krijgen voor kinderopvang.

SMI is geen landelijke toeslag met overal precies dezelfde voorwaarden. Iedere gemeente legt de regeling zelf vast en beoordeelt aanvragen op basis van de gezinssituatie. Daardoor kunnen de voorwaarden, duur, vergoeding en aanvraagprocedure per gemeente verschillen.

Kort samengevat: SMI is bedoeld als tijdelijk gemeentelijk vangnet voor gezinnen zonder recht op kinderopvangtoeslag, wanneer kinderopvang nodig is door sociaal-medische problemen of omdat de ontwikkeling van een kind in het gedrang komt.

Wat is een sociaal-medische indicatie?

Een sociaal-medische indicatie is een besluit van de gemeente waarmee een vergoeding voor kinderopvang mogelijk wordt gemaakt. De sociale of medische reden kan bij een ouder liggen, maar ook bij het kind. Het kan bijvoorbeeld gaan om een lichamelijke of psychische aandoening, een beperking, ernstige overbelasting of een crisissituatie binnen het gezin.

De opvang kan ouders tijdelijk ontlasten en kinderen rust, structuur, contact met leeftijdsgenoten en ontwikkelingsmogelijkheden bieden. SMI is meestal bedoeld als overbrugging terwijl het gezin werkt aan herstel of aan een meer structurele oplossing.

Waarom bestaat de SMI-regeling?

De Wet kinderopvang regelt kinderopvangtoeslag voor ouders die werk, een erkende opleiding, een traject naar werk of verplichte inburgering combineren met de zorg voor hun kind. Niet ieder gezin dat kinderopvang nodig heeft, voldoet echter aan deze voorwaarden.

Bij de invoering van de Wet kinderopvang in 2005 waren ook bepalingen voorzien voor gezinnen die om sociaal-medische redenen kinderopvang nodig hebben. Deze bepalingen zijn niet in werking getreden. In plaats daarvan zijn middelen aan het gemeentefonds toegevoegd en kregen gemeenten de opdracht om voor deze gezinnen een voorziening te organiseren.

Hierdoor is SMI een gemeentelijke regeling geworden. Het Rijk bepaalt niet één uniforme landelijke aanspraak. Gemeenten hebben beleidsvrijheid en maken hun eigen verordening, beleidsregels of subsidieregeling.

Voor wie kan SMI bedoeld zijn?

De precieze doelgroep verschilt per gemeente. In algemene zin kan SMI in beeld komen wanneer:

  • het gezin geen recht heeft op kinderopvangtoeslag;
  • een ouder door lichamelijke, psychische, verstandelijke of sociale problemen tijdelijk niet volledig voor het kind kan zorgen;
  • een kind door de thuissituatie een ontwikkelingsachterstand heeft of dreigt op te lopen;
  • kinderopvang noodzakelijk is om ouders te ontlasten of de ontwikkeling en veiligheid van het kind te ondersteunen;
  • andere passende voorzieningen onvoldoende beschikbaar of niet toereikend zijn.

Een diagnose of moeilijke gezinssituatie geeft niet automatisch recht op SMI. De gemeente onderzoekt of kinderopvang in de betreffende situatie noodzakelijk en passend is.

Voorbeelden van situaties waarin SMI mogelijk kan helpen

  • Een ouder is ernstig ziek of ondergaat een intensieve medische behandeling.
  • Een ouder heeft psychische problemen en heeft tijdelijk onvoldoende draagkracht voor de dagelijkse verzorging.
  • Een alleenstaande ouder is ernstig overbelast en heeft nauwelijks een sociaal netwerk.
  • Een ouder of kind heeft een beperking waardoor extra ondersteuning nodig is.
  • Door een crisissituatie thuis komt de ontwikkeling van het kind onder druk te staan.
  • Een werkende ouder verliest het recht op kinderopvangtoeslag omdat de partner door ziekte niet meer werkt en ook niet voor de kinderen kan zorgen.

Dit zijn uitsluitend voorbeelden. De gemeente beoordeelt iedere aanvraag afzonderlijk.

Welke algemene voorwaarden gelden voor SMI?

Er bestaat geen volledig uniforme landelijke voorwaardenlijst. Wel komen de volgende onderdelen vaak terug in gemeentelijke regelingen:

  1. Wonen in de gemeente: de ouder en meestal ook het kind moeten in de betreffende gemeente wonen en daar ingeschreven staan.
  2. Geen recht op kinderopvangtoeslag: SMI is in beginsel een vangnet wanneer de landelijke kinderopvangtoeslag niet beschikbaar is.
  3. Sociaal-medische noodzaak: de gemeente moet kunnen vaststellen dat kinderopvang nodig is vanwege de situatie van de ouder, het kind of het gezin.
  4. Eerst andere mogelijkheden onderzoeken: de gemeente bekijkt vaak of een andere voorziening, ondersteuning of opvang binnen het netwerk passend en voldoende is.
  5. Geregistreerde kinderopvang: veel gemeenten verlangen dat de opvang is opgenomen in het Landelijk Register Kinderopvang (LRK).
  6. Tijdelijke inzet: SMI wordt doorgaans voor een bepaalde periode en een bepaald aantal opvanguren of dagdelen toegekend.
  7. Meewerken aan onderzoek en evaluatie: de gemeente kan afspraken maken over herstel, begeleiding, evaluatie en het zoeken naar een structurele oplossing.

Let op: controleer altijd de actuele regeling van je eigen gemeente. Een regel die in de ene gemeente geldt, hoeft niet op dezelfde manier in een andere gemeente te worden toegepast.

Landelijke basislijn SMI uit 2026

Het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, de Vereniging van Nederlandse Gemeenten en een werkgroep van gemeenten hebben in 2026 een handreiking met een landelijke basislijn gepubliceerd. Het doel is om grote en onwenselijke verschillen tussen gemeenten te verkleinen.

In deze basislijn wordt gemeenten onder meer aanbevolen om:

  • SMI vast te leggen in een verordening;
  • kinderen van 0 jaar tot het einde van de basisschoolleeftijd toegang te kunnen geven;
  • inkomen en vermogen niet te gebruiken als uitsluitingsgrond voor toegang tot SMI;
  • een basisaanbod te bieden van minimaal twee dagen per week of een vergelijkbaar aantal uren, gedurende minimaal zes maanden;
  • verlenging mogelijk te maken bij langdurige problematiek;
  • een hardheidsclausule op te nemen voor uitzonderlijke situaties;
  • alleen gegevens op te vragen die noodzakelijk zijn voor de beoordeling;
  • de hoogte van een eventuele eigen bijdrage duidelijk en op basis van actuele inkomensgegevens te bepalen.

Deze basislijn is een gezamenlijke aanbeveling en geen zelfstandig wettelijk recht waarop ouders zich automatisch kunnen beroepen. Gemeenten behouden beleidsvrijheid en hebben tijd nodig om hun lokale regels eventueel aan de basislijn aan te passen.

Hoeveel kinderopvang wordt vergoed?

De omvang van de vergoeding verschilt per gemeente. De gemeente kan bepalen:

  • hoeveel dagen, dagdelen of uren opvang worden vergoed;
  • voor welke periode de indicatie geldt;
  • welk maximumuurtarief wordt gebruikt;
  • of ouders een inkomensafhankelijke eigen bijdrage betalen;
  • of de vergoeding aan de ouder of rechtstreeks aan de kinderopvangorganisatie wordt betaald;
  • of verlenging mogelijk is.

Volgens de landelijke basislijn moet inkomen geen reden zijn om een gezin bij voorbaat uit te sluiten. Het inkomen kan wel worden gebruikt om de hoogte van de vergoeding of eigen bijdrage te bepalen. Sommige gemeenten vergoeden voor bepaalde inkomensgroepen de volledige opvangkosten, terwijl andere gemeenten aansluiten bij de tabel voor kinderopvangtoeslag of een gemeentelijke ouderbijdragetabel.

Welke opvangvormen kunnen onder SMI vallen?

Afhankelijk van de gemeentelijke regeling kan het gaan om een kinderdagverblijf, buitenschoolse opvang, peuteropvang of soms gastouderopvang. De opvang moet meestal geregistreerd zijn in het LRK. Een gemeente kan daarnaast eisen stellen aan de plaats waar de opvang gevestigd is.

SMI geeft niet automatisch voorrang op een wachtlijst en garandeert geen beschikbare opvangplaats. Vraag daarom zowel bij de gemeente als bij de kinderopvangorganisatie welke mogelijkheden er zijn.

Hoe vraag je SMI aan?

De aanvraagroute verschilt per gemeente. Vaak kun je beginnen bij het sociaal wijkteam, jeugdteam, Wmo-loket, sociaal loket of de afdeling Werk en Inkomen.

  1. Controleer eerst het recht op kinderopvangtoeslag. Ook ouders die niet werken kunnen in sommige situaties recht hebben, bijvoorbeeld tijdens een erkende opleiding, een traject naar werk of verplichte inburgering.
  2. Zoek op de website van je gemeente naar ‘sociaal-medische indicatie’, ‘SMI kinderopvang’ of ‘vergoeding kinderopvang om sociale of medische redenen’.
  3. Neem contact op met het gemeentelijke loket en vraag naar de actuele voorwaarden, aanvraagprocedure en benodigde documenten.
  4. Laat de noodzaak onderbouwen. De gemeente kan informatie vragen van bijvoorbeeld een huisarts, behandelaar, jeugdprofessional, wijkteam of andere deskundige. De gemeente behoort alleen gegevens te vragen die noodzakelijk zijn.
  5. Vraag een offerte of conceptovereenkomst op bij een kinderopvangorganisatie. De gemeente kan informatie nodig hebben over opvanguren, uurtarief, startdatum en LRK-registratie.
  6. Wacht het schriftelijke besluit af. Daarin staat of SMI wordt toegekend, voor hoeveel opvang, voor welke periode en welke eigen bijdrage eventueel geldt.

Begin tijdig met de aanvraag. De gemeente heeft tijd nodig voor onderzoek en besluitvorming en bij kinderopvangorganisaties kunnen wachtlijsten bestaan.

SMI of kinderopvangtoeslag bij een opleiding?

SMI is niet automatisch nodig wanneer een ouder niet werkt. Wie een door het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap erkende volledige opleiding volgt, kan onder voorwaarden recht hebben op kinderopvangtoeslag. Dat geldt ook voor erkend deeltijdonderwijs. Alleen het volgen van een losse cursus of workshop is niet voldoende.

Vraag bij de onderwijsinstelling na of de opleiding officieel erkend is en controleer vervolgens de overige voorwaarden bij Dienst Toeslagen. Lees ook: kinderopvangtoeslag als je een opleiding volgt.

Veelgestelde vragen over SMI en kinderopvang

Is SMI hetzelfde als kinderopvangtoeslag?

Nee. Kinderopvangtoeslag is een landelijke regeling die wordt uitgevoerd door Dienst Toeslagen. SMI is een gemeentelijke vangnetregeling voor gezinnen zonder recht op kinderopvangtoeslag, wanneer kinderopvang sociaal of medisch noodzakelijk is.

Heb ik met een medische verklaring automatisch recht op SMI?

Nee. Een medische verklaring kan onderdeel zijn van de beoordeling, maar de gemeente onderzoekt ook de noodzaak van kinderopvang, de gezinssituatie en mogelijke andere oplossingen.

Kunnen werkende ouders SMI krijgen?

Dat kan in bijzondere situaties mogelijk zijn, bijvoorbeeld wanneer het recht op kinderopvangtoeslag wegvalt doordat één ouder door ziekte niet meer werkt en ook niet voor de kinderen kan zorgen. De gemeente beoordeelt dit op basis van haar eigen regeling.

Moet ik een laag inkomen hebben?

Volgens de landelijke basislijn uit 2026 zouden inkomen en vermogen geen uitsluitingsgrond moeten zijn voor toegang tot SMI. Inkomen kan wel invloed hebben op de hoogte van de vergoeding of eigen bijdrage. Controleer de actuele regels van de eigen gemeente.

Hoe lang geldt een sociaal-medische indicatie?

Dat verschilt per gemeente en gezin. SMI is doorgaans tijdelijk. De landelijke basislijn noemt een basisaanbod van zes maanden en de mogelijkheid van verlenging bij langdurige problematiek, maar de lokale regeling is beslissend.

Kan SMI worden gebruikt voor buitenschoolse opvang?

Dat kan. De landelijke basislijn gaat uit van kinderen tot het einde van de basisschoolleeftijd. De eigen gemeente bepaalt welke opvangvormen en leeftijden daadwerkelijk onder haar regeling vallen.

Waar vind je de regels van jouw gemeente?

Zoek eerst op de website van je woonplaats. De officiële verordening of beleidsregel kan ook gepubliceerd zijn via Lokale wet- en regelgeving op Overheid.nl. Zoek daar op de naam van de gemeente in combinatie met ‘sociaal-medische indicatie’ of ‘SMI kinderopvang’.

Wil je een geregistreerde kinderopvanglocatie in de buurt vinden? Bekijk dan de kinderopvangkaart.

Bronnen en verdere informatie

Laatst inhoudelijk bijgewerkt: september 2026. Deze pagina geeft algemene informatie. De verordening, beleidsregels en het besluit van de eigen gemeente bepalen of in een concrete situatie recht bestaat op een SMI-vergoeding.