Inkomensafhankelijke tarieven in de kinderopvang – prijsdiscriminatie?

Bij sommige kinderopvangorganisaties wordt tegenwoordig gewerkt met inkomensafhankelijke tarieven. Dat betekent dat ouders met een lager inkomen een lager uurtarief betalen dan ouders met een hoger inkomen. Dit wordt vaak gepresenteerd als maatschappelijk.

Tegelijkertijd roept deze werkwijze belangrijke vragen op voor ouders, met name over transparantie, gelijke behandeling en duidelijkheid over kosten.

Wat zijn inkomensafhankelijke tarieven?

Bij inkomensafhankelijke tarieven bepaalt het inkomen van ouders welk uurtarief zij betalen. De opvang zelf is in alle gevallen hetzelfde:

• dezelfde groep;
• dezelfde pedagogisch professionals;
• dezelfde wettelijke kwaliteitseisen.

Het verschil zit dus niet in de opvang, maar uitsluitend in het tarief.

Kinderopvang kost voor ieder kind evenveel

De kosten van kinderopvang zijn voor ieder kind gelijk. Personeel, huisvesting, materialen en kwaliteitseisen kosten niet meer of minder omdat ouders meer of minder verdienen.

Wanneer ouders toch verschillende tarieven betalen voor dezelfde opvang, is er geen sprake van een kostprijsverschil, maar van herverdeling van kosten binnen de organisatie.

Transparantie: hier ontstaat een probleem

De overheid heeft kinderopvangorganisaties herhaaldelijk opgeroepen om transparant te zijn over hun tarieven: duidelijke uurtarieven, helder uitgelegd en goed vindbaar op de website. Dat helpt ouders om opvangorganisaties te vergelijken en bewuste keuzes te maken.

Inkomensafhankelijke tarieven maken dit juist moeilijker:

• er zijn meerdere tarieven voor dezelfde opvang;
• er gelden aanvullende voorwaarden en uitzonderingen;
• ouders moeten extra informatie aanleveren.

Daardoor wordt het voor ouders lastiger om te begrijpen wat opvang nu echt kost en hoe tarieven tot stand komen.

Er wordt dus niet verteld dat ouders die het “standaard” tarief betalen feitelijk opdraaien voor de lagere uurtarieven van ouders met een laag inkomen.

Gelijke behandeling: dezelfde opvang, verschillende prijs

Een belangrijk aandachtspunt is gelijke behandeling. Het uitgangspunt is logisch: voor dezelfde opvang betaal je dezelfde prijs.

Bij inkomensafhankelijke tarieven betalen ouders echter verschillende bedragen voor exact dezelfde dienst, alleen omdat hun inkomen verschilt. Dat mag juridisch gezien, maar roept vragen op over eerlijkheid en gelijkheid.

Zeker wanneer dit structureel gebeurt, kan dit het gevoel geven dat ouders ongelijk worden behandeld, zonder dat daar een verschil in opvangkwaliteit tegenover staat.

Extra regels en extra kosten

Om inkomensafhankelijke tarieven uit te voeren zijn extra regels nodig, zoals:

• inkomenscontroles;
• herbeoordelingen;
• extra administratie.

Dit kost tijd en geld. Die kosten verdwijnen niet, maar worden verwerkt in de tarieven. In de praktijk betekent dit vaak dat ouders die het standaardtarief betalen:

• meebetalen aan lagere tarieven voor andere ouders;
• én meebetalen aan de extra administratie die dit systeem nodig heeft.

Is inkomensverdeling niet een taak van de overheid?

In Nederland is inkomensverdeling traditioneel een taak van de overheid, via o.a.:

• belastingen;
• toeslagen;
• gemeentelijke regelingen.

Wanneer kinderopvangorganisaties zelf inkomensbeleid gaan voeren, ontstaat een versnipperd systeem:

• elke organisatie hanteert eigen regels;
• de prijs die ouders betalen hangt af van waar zij opvang afnemen;
• gelijke behandeling is niet langer vanzelfsprekend.

Dat maakt het systeem minder overzichtelijk en minder transparant voor ouders..

En hoe zit het met toekomstige plannen?

Er wordt gesproken over mogelijke invoering van (bijna) gratis kinderopvang in de toekomst. Deze plannen staan los van het huidige tariefbeleid.

Bovendien verdwijnen de kosten van kinderopvang niet. Door strengere regels, hogere kwaliteitseisen en stijgende loonkosten is het aannemelijk dat de kostprijs eerder stijgt dan daalt. Vooruitlopen op toekomstig beleid biedt daarom geen duidelijkheid voor ouders nu.

Goede bedoelingen

Inkomensafhankelijke tarieven worden vaak ingevoerd met goede bedoelingen. Tegelijkertijd maken zij het tarievenstelsel:

• minder transparant;
• complexer;
• en minder goed vergelijkbaar voor ouders.

De vraag blijft of inkomensverdeling thuishoort bij kinderopvangorganisaties, of dat dit primair een verantwoordelijkheid van de overheid is.

Voor ouders is vooral behoefte aan duidelijkheid, voorspelbaarheid en gelijke behandeling bij de kosten van kinderopvang.

Wat is prijsdiscriminatie?

Prijsdiscriminatie betekent dat verschillende mensen verschillende prijzen betalen voor hetzelfde product of dezelfde dienst, terwijl de kosten voor de aanbieder gelijk zijn.

In de kinderopvang gaat het dan om:

• dezelfde opvang,
• op dezelfde locatie,
• met dezelfde kwaliteit en wettelijke eisen,

maar met verschillende uurtarieven, uitsluitend op basis van het inkomen van ouders.

Is prijsdiscriminatie verboden?

Prijsdiscriminatie is niet per definitie verboden. In Nederland mag een aanbieder verschillende prijzen hanteren, zolang:

• het onderscheid uitlegbaar is;
• het niet gebaseerd is op verboden discriminatiegronden (zoals afkomst of geslacht);
• en het duidelijk wordt gecommuniceerd.

Inkomen is juridisch gezien geen verboden discriminatiegrond. Dat betekent dat prijsverschillen op basis van inkomen zijn toegestaan, maar dat maakt ze niet automatisch logisch of wenselijk.

Waarom roept dit vragen op?

Bij prijsdiscriminatie in de kinderopvang ontstaat spanning, omdat:

• de kosten van opvang voor ieder kind gelijk zijn;
• ouders geen extra dienst krijgen voor een hogere prijs;
• en het verschil niet voortkomt uit keuze (zoals extra uren of luxe), maar uit inkomen.

Voor veel ouders voelt dit daarom niet als een normale prijsdifferentiatie, maar als herverdeling via het tarief.

Wat betekent dit voor transparantie?

Prijsdiscriminatie maakt tarieven minder overzichtelijk:

• er is niet één duidelijk uurtarief;
• vergelijken tussen organisaties wordt lastiger;
• ouders moeten vaak extra informatie aanleveren om te weten wat zij betalen.

Zonder heldere uitleg is het voor ouders moeilijk te begrijpen:

• waarom zij meer betalen;
• en waar dat extra geld precies voor wordt gebruikt.

Belangrijke vraag

De kernvraag bij prijsdiscriminatie in de kinderopvang is niet alleen of het mag, maar ook: is het wenselijk dat kinderopvangorganisaties inkomensverschillen verwerken in hun tarieven, of hoort die rol bij de overheid?

Dat is een vraag waar ouders, organisaties en beleidsmakers verschillend over kunnen denken.