Tropenrooster op school: wat betekent dit voor ouders en BSO?
Op warme zomerdagen kiezen sommige scholen voor een tropenrooster. De school begint dan bijvoorbeeld eerder, de lessen worden korter of kinderen zijn eerder vrij. Voor kinderen en leerkrachten kan dat prettig of zelfs noodzakelijk zijn. In warme lokalen kan concentreren lastig zijn en jonge kinderen zijn extra kwetsbaar bij hitte.
Maar voor ouders kan een tropenrooster ook ingewikkeld zijn. Want wat als je kind normaal gesproken om 14.30 uur uit school komt, maar ineens om 12.00 uur vrij is? En wat als de buitenschoolse opvang pas vanaf de normale eindtijd van school open is?
Dan ontstaat al snel de vraag: wie moet dit oplossen?
Mag een school zomaar een tropenrooster instellen?
Ja, een school mag bij extreem hoge temperaturen zelf besluiten om een tropenrooster in te stellen. Er is geen landelijke maximumtemperatuur waarbij scholen verplicht dicht moeten of verplicht een tropenrooster moeten gebruiken. De school bepaalt dus zelf of het nodig is en hoe het rooster eruitziet. Dat kan bijvoorbeeld betekenen dat lessen korter zijn, dat de schooldag eerder begint of dat kinderen eerder naar huis gaan.
Daar staat wel iets tegenover. Het schoolbestuur moet zorgen dat leerlingen en personeel veilig en gezond kunnen werken en leren. De school kan bijvoorbeeld extra pauzes inlassen, zorgen voor meer ventilatie, activiteiten aanpassen, meer laten drinken of kinderen in koelere ruimtes laten verblijven.
Ook moet de school blijven voldoen aan de verplichte onderwijstijd. In het basisonderwijs moeten leerlingen over acht schooljaren minimaal 7.520 uur onderwijs krijgen. Een tropenrooster kan dus niet onbeperkt worden ingezet zonder dat de onderwijstijd ergens anders wordt opgevangen.
Een tropenrooster is niet alleen een schoolbesluit
Voor school lijkt een tropenrooster soms praktisch: de heetste uren van de dag worden vermeden en kinderen hoeven minder lang in warme lokalen te zitten. Maar voor ouders heeft zo’n besluit directe gevolgen.
Ouders werken, hebben afspraken, reizen naar hun werk of hebben opvang geregeld op basis van de normale schooltijden. Als een school onverwacht eerder sluit, kunnen ouders niet altijd zomaar midden op de dag hun kind ophalen.
Daarom moet een school ouders tijdig informeren als er een tropenrooster komt. En belangrijker nog: als kinderen eerder vrij krijgen en ouders geen opvang kunnen regelen, moet de school zich inspannen om een alternatief programma of opvang te bieden tijdens de uren waarop de lessen normaal gesproken zouden plaatsvinden.
Dat punt wordt in de praktijk nog weleens vergeten. Een school kan dus niet alleen zeggen: “De kinderen zijn om 12.00 uur vrij, succes ermee.” Voor ouders die geen opvang kunnen regelen, moet er tijdens de normale schooltijd een oplossing zijn, tenzij de situatie op school echt onveilig is.
Wat als de BSO niet eerder open kan?
Veel ouders denken bij eerdere schoolsluiting meteen aan de BSO. Dat is logisch, want de BSO vangt kinderen normaal gesproken na schooltijd op. Toch is het niet automatisch de verantwoordelijkheid van de BSO om bij een tropenrooster direct eerder open te gaan.
De BSO werkt met contracten, personeelsroosters, beroepskracht-kindratio’s en vaste openingstijden. Medewerkers zijn ingepland op basis van de normale schooltijden en het aantal kinderen dat verwacht wordt. Als een school ineens eerder sluit, betekent dat niet dat een BSO zomaar extra personeel beschikbaar heeft.
Daar komt bij dat de kinderopvang aan wettelijke kwaliteitseisen moet voldoen. Een BSO kan niet simpelweg meer kinderen eerder opvangen als daarvoor onvoldoende medewerkers beschikbaar zijn. Veiligheid, toezicht en personele bezetting blijven leidend.
Een BSO kan natuurlijk proberen mee te bewegen. Sommige organisaties stemmen bij warm weer vooraf af met scholen en ouders. Soms kan de BSO eerder openen, bijvoorbeeld als er voldoende personeel is en ouders extra opvang kunnen afnemen. Maar dat is niet vanzelfsprekend. De BSO moet dan ook tijdig ingelicht zijn.
Wie is verantwoordelijk?
De verantwoordelijkheid hangt af van het moment van de dag.
Tijdens de normale schooltijd is de school verantwoordelijk. Als de school vanwege hitte eerder wil stoppen, moet zij ouders informeren en een oplossing bieden voor kinderen van ouders die geen opvang kunnen regelen.
Na de normale schooltijd ligt het anders. Dan begint de verantwoordelijkheid van ouders om opvang te regelen, bijvoorbeeld via BSO, familie, buren of andere afspraken. De BSO is verantwoordelijk voor de opvang die contractueel is afgesproken en die zij daadwerkelijk aanbiedt.
Kort gezegd: de school kan een opvangprobleem tijdens normale schooluren niet zomaar bij ouders of BSO neerleggen. Maar de BSO is ook niet automatisch verplicht om buiten de afgesproken openingstijden extra opvang te leveren.
Waarom sluit de BSO niet altijd aan op school?
Dat komt vooral doordat school en BSO twee verschillende organisaties kunnen zijn, met verschillende verantwoordelijkheden. Zelfs als de BSO in hetzelfde gebouw zit, is het niet automatisch één organisatie met dezelfde planning.
Een school kan vrij snel besluiten om het rooster aan te passen. Een BSO moet kijken naar personeel, contracturen, kindaantallen en veiligheid. Zeker bij personeelstekorten is het vaak niet mogelijk om op korte termijn extra medewerkers in te zetten.
Ook financieel is het niet altijd eenvoudig. Als een BSO eerder open gaat, moeten extra uren worden bemenst en georganiseerd. Ouders moeten soms extra opvanguren afnemen. De vraag is dan ook of dit binnen het contract valt, of dat het om incidentele extra opvang gaat.
Daarom is goede afstemming belangrijk. Scholen doen er verstandig aan om niet pas op het laatste moment een tropenrooster aan te kondigen, maar vooraf te overleggen met BSO-aanbieders, de medezeggenschapsraad en ouders.
Hitte is wel degelijk serieus
Een tropenrooster is niet zomaar gemakzucht. Hitte kan voor kinderen belastend zijn. Het RIVM wijst erop dat kinderen kwetsbaar zijn voor hitte, omdat zij niet altijd zelf actie ondernemen als ze het te warm hebben. Verzorgers moeten jonge kinderen helpen om koel te blijven, voldoende te drinken en niet te lang in de zon te spelen.
Dat geldt op school, maar net zo goed op de BSO. Bij hoge temperaturen moeten scholen en kinderopvangorganisaties nadenken over ventilatie, schaduw, drinken, rustige activiteiten en het vermijden van intensief buitenspelen op het heetste moment van de dag.
Een tropenrooster kan dus een goede maatregel zijn. Maar het moet wel zorgvuldig worden geregeld.
De rol van de medezeggenschapsraad
Als scholen structureel schooltijden aanpassen of beleid maken rond tropenroosters, is het verstandig om de medezeggenschapsraad daarbij te betrekken. De MR heeft invloed op schoolbeleid. Bij onderwerpen zoals onderwijstijd, schoolorganisatie en veiligheid kan instemming of advies een rol spelen.
Bij een acute warme dag zal een school soms snel moeten handelen. Maar een hitteprotocol of vaste werkwijze bij tropenroosters hoort niet pas op de heetste dag bedacht te worden. Juist vooraf moet duidelijk zijn wat de school doet, wanneer ouders worden geïnformeerd en hoe opvang tijdens normale schooluren wordt geregeld.
Wat kunnen ouders doen?
Voor ouders is het verstandig om bij school na te vragen of er een hitteprotocol is. Daarin kan staan wanneer de school een tropenrooster overweegt, hoe ouders worden geïnformeerd en welke oplossing er is voor kinderen die niet eerder opgehaald kunnen worden.
Vraag ook aan de BSO wat hun werkwijze is bij tropenroosters. Kan de BSO eerder open? Moet je extra opvang aanvragen? Zijn er kosten aan verbonden? En hoe snel moet je dit doorgeven?
Als je afhankelijk bent van BSO en school kondigt een tropenrooster aan, geef dan direct bij school aan als je je kind niet eerder kunt ophalen. Tijdens normale schooluren moet school daar rekening mee houden.
Wat is redelijk?
Redelijkheid werkt twee kanten op. Van school mag worden verwacht dat zij ouders op tijd informeert en niet zonder oplossing de schooldag inkort voor kinderen die niet opgehaald kunnen worden.
Van ouders mag worden verwacht dat zij meedenken, bereikbaar zijn en tijdig aangeven als ophalen niet lukt.
Van de BSO mag worden verwacht dat zij duidelijk communiceert over wat wel en niet mogelijk is. Maar ouders en scholen kunnen niet verwachten dat een BSO zonder voorbereiding, zonder personeel en zonder contractafspraken zomaar extra uren opvang levert.
Verstandig
Een tropenrooster kan bij extreme hitte verstandig zijn. Kinderen en medewerkers moeten veilig en gezond kunnen leren en werken. Maar een tropenrooster heeft ook gevolgen voor ouders, werk en kinderopvang.
De belangrijkste regel is: als school kinderen eerder vrij geeft en ouders geen opvang kunnen regelen, moet de school tijdens de normale schooltijd een alternatief programma of opvang bieden. De BSO is niet automatisch verantwoordelijk om eerder open te gaan, tenzij daar afspraken over zijn gemaakt en de opvang dit verantwoord kan organiseren.
Daarom is goede afstemming nodig. Scholen, BSO’s en ouders moeten vooraf weten wat er gebeurt bij hitte. Want een tropenrooster is pas echt werkbaar als niet alleen de temperatuur, maar ook de opvang goed geregeld is.
Bronnen
- Rijksoverheid – Wanneer krijgen scholen een tropenrooster?
- Rijksoverheid – Overzicht aantal uren onderwijstijd
- Inspectie van het Onderwijs – Onderwijstijd in het basisonderwijs
- RIVM – Kinderdagverblijven en scholen bij hitte
- Ouders & Onderwijs – Tropenrooster, ijsvrij en calamiteiten op school
- Radar – Tropenrooster op school of kinderopvang: wat als ik mijn kind niet kan ophalen?
