De internetconsultatie over de nieuwe Wet financiering kinderopvang en de mogelijke invoering van de DAEB (Dienst van Algemeen Economisch Belang) is geopend. Iedereen (van ondernemer tot ouder, van bestuurder tot pedagogisch professional) kan hierop reageren. En dat is belangrijk, want de gevolgen van deze wet kunnen groot zijn. De overheid stelt dat de DAEB nodig is om de kinderopvang betaalbaar, stabiel en transparant te houden. Maar de DAEB is vooral een juridische constructie die de overheid moet beschermen tegen Europese staatssteunregels, zonder dat het kinderen, ouders of opvangorganisaties iets oplevert.

Er zijn nog veel open vragen, een kleine greep:

• Wat betekent de DAEB voor (kleine) organisaties?
• Wordt kinderopvang er echt betaalbaarder van?
• Wat is maximum aan rendement en welke gevolgen heeft dit voor de sector?
• Wat zijn de ervaringen van invoering van DAEB bij de woningcorporaties? En wat zou dat betekenen voor de kinderopvangsector die als branche te vergelijken is (er zullen bijvoorbeeld geen eensmanszaken actief zijn als woningcorporatie) ?

Bedenk daarbij: deze wet is vooral ingegeven door de wens om in de toekomst een nieuw kinderopvangtoeslag-schandaal te voorkomen. Maar dat eerdere schandaal is ontstaan door fouten van de overheid zelf, niet door kinderopvangorganisaties. De vraag is dan ook gerechtvaardigd of de invoering van de DAEB niet juist een nieuw risico in de toekomst creëert, een wet die bedoeld is om problemen te voorkomen, maar mogelijk juist grote schade toebrengt aan de kinderopvang.

Er zullen ook voorstanders van de invoering zijn en dat mag natuurlijk. Maar ook dan geldt dat de invoering zeer zorgvuldig en goed onderbouwd moet plaatsvinden, in het belang van de kinderopvangsector in het algemeen en kinderen in het bijzonder. En dat is er nu zeker nog niet. De invoering van de DAEB verbetert niets aan de plaatsing of positie van kinderen, maar kan wél een bedreiging vormen voor de beschikbaarheid van kindplaatsen in de toekomst.

Om het reageren eenvoudiger te maken, tref je een voorbeeldreactie die kan dienen als inspiratie of basis voor een eigen inzending bij de internetconsultatie. Deze voorbeeldreactie laat zien hoe zo’n inzending eruit kan zien en welke punten je kunt meenemen. Je kunt de tekst eenvoudig aanpassen aan je eigen situatie of mening of gebruiken als startpunt voor een korte persoonlijke reactie. Je kunt deze tekst aanpassen, inkorten of uitbreiden met je eigen visie en ervaringen.

Voorbeeld reactie Internetconsultatie Wet financiering kinderopvang (DAEB)

1. Algemene opmerkingen

De voorgestelde aanwijzing van de kinderopvang als Dienst van Algemeen Economisch Belang (DAEB) is voorbarig, onvoldoende onderbouwd en niet beleidsmatig gemotiveerd. De DAEB levert geen aantoonbaar voordeel op voor kinderen, ouders of de branche, en is enkel bedoeld om de overheid juridisch af te dekken tegen het risico van ongeoorloofde staatssteun binnen het EU-recht.

Uit het Beleidskompas Wet financiering kinderopvang blijkt dat de DAEB uitsluitend wordt genoemd als maatregel om ongeoorloofde staatssteun te voorkomen. Er wordt geen enkel maatschappelijk of beleidsmatig voordeel aan gekoppeld.

Met andere woorden: de DAEB heeft geen relatie met het eigen probleem dat het wetsvoorstel zegt te willen oplossen (namelijk de complexiteit en onzekerheid voor ouders in het huidige toeslagenstelsel). De maatregel beschermt uitsluitend de overheid zelf, niet de burgers of de sector.

2. Specifieke punten

a. Gebrek aan samenwerking en transparantie

De Memorie van Toelichting stelt dat de uitwerking van de DAEB “in samenwerking met de sector” zal plaatsvinden. In werkelijkheid is de keuze voor de DAEB zonder voorafgaand overleg met de branche gemaakt. Het eerdere Greenfield-traject had betrekking op het concept-stelselontwerp, niet op de DAEB-keuze. De sector is dus pas betrokken ná de beslissing, niet bij de besluitvorming zelf. Dat is geen samenwerking, maar inspraak achteraf.

Een besluit met zulke verstrekkende gevolgen had pas genomen mogen worden na open vergelijking van alternatieven en gezamenlijk onderzoek naar uitvoerbaarheid en regeldruk.

b. Juridische motivatie, geen beleidsmatige onderbouwing

De DAEB is gekozen om te voorkomen dat de directe financiering van kinderopvang als staatssteun wordt aangemerkt. Dat is een juridische reden, geen beleidsmatige. Nergens wordt aangetoond dat de DAEB bijdraagt aan betere kwaliteit, toegankelijkheid of betaalbaarheid. Het is een constructie die de overheid moet beschermen tegen risico’s, niet een maatregel die iets verbetert voor gezinnen of aanbieders.

c. Geen bewijs voor “excessieve winsten”

Een belangrijk argument voor de DAEB is het voorkomen van “excessieve winsten”. Maar uit geen enkel onderzoek blijkt dat dergelijke winsten structureel bestaan. Volgens het CPB en SEO Economisch Onderzoek zijn de gemiddelde marges in de kinderopvang bescheiden en noodzakelijk voor continuïteit, investeringen en personeelsbeleid. Er is dus geen bestaand probleem dat de DAEB oplost. Een maatregel zonder probleemdefinitie is ondoelmatig, en riskeert de sector juist schade toe te brengen.

d. Grote risico’s voor kleine en middelgrote organisaties

De DAEB vereist nieuwe verantwoordingsplichten: gescheiden boekhoudingen, rapportages over redelijke winst, periodieke accountantscontroles en monitoring van overcompensatie. Voor grote organisaties met financiële afdelingen is dat uitvoerbaar. Maar voor de vele kleine houders, VOF’s en eenmanszaken in de kinderopvang is dit praktisch onhaalbaar.

De vergelijking met woningcorporaties gaat volledig mank. Corporaties zijn grote, kapitaalkrachtige instellingen met interne accountants, juristen en controlafdelingen. De kinderopvangsector is juist kleinschalig, lokaal en ondernemend.

De invoering van een DAEB-regime in zo’n gedifferentieerde sector zal ertoe leiden dat kleine aanbieders verdwijnen met als direct gevolg: minder kindplaatsen, langere wachtlijsten, minder variatie en minder keuzevrijheid voor ouders. Wat bedoeld is als waarborg voor stabiliteit, dreigt zo te eindigen in marktverkrapping en capaciteitsverlies.

e. Hogere kosten, niet lagere tarieven

De DAEB vermindert de kosten van kinderopvang niet. De kostprijs per uur zal stijgen door extra administratie, accountantsverklaringen en controles. Deze lasten moeten worden terugverdiend, wat leidt tot hogere tarieven of minder investeringsruimte.

De overheid betaalt dus meer, organisaties besteden meer tijd aan papierwerk, maar geen enkel kind of ouder profiteert. Het enige reële effect is een stijging van de uitvoeringskosten voor zowel overheid als sector.

f. Te veel essentiële toetsen ontbreken

Uit het Beleidskompas blijkt dat cruciale onderzoeken nog niet zijn afgerond, waaronder de uitvoeringstoets, markteffectentoets en regeldruktoets. Zolang deze toetsen niet zijn voltooid, kan het kabinet niet weten wat de effecten zijn op kosten, uitvoerbaarheid, ondernemerschap en marktverhoudingen. Het is onverantwoord om een besluit van deze omvang te nemen terwijl de kerninformatie nog ontbreekt.

3. Gevolgen voor uitvoerbaarheid en lasten

De invoering van de DAEB leidt onvermijdelijk tot fors hogere administratieve lasten voor kinderopvangorganisaties, complexe verantwoordingseisen en toezichtstructuren, onevenredige druk op kleine aanbieders, afname van het aantal kindplaatsen en hogere kostprijzen zonder kwaliteitsverbetering.

Daarnaast veroorzaakt de DAEB extra bureaucratie bij de overheid zelf: toezicht, audits en handhaving moeten immers ook worden ingericht. Er is geen enkel aantoonbaar voordeel voor kinderen, ouders of houders. De enige partij die voordeel haalt uit dit instrument is de overheid zelf, die met de DAEB haar eigen staatssteunrisico afdekt. Dat maakt de maatregel niet alleen ondoelmatig, maar ook onrechtvaardig.

4. Samenvatting

De DAEB in de kinderopvang levert geen aantoonbaar voordeel op voor kinderen, ouders of de branche. Ze is uitsluitend bedoeld om de overheid juridisch te beschermen, vergroot de regeldruk en administratieve lasten, vormt een bedreiging voor kleine en middelgrote organisaties, en leidt uiteindelijk tot hogere kosten en minder kindplaatsen.

Wij adviseren daarom:
1. Stel de invoering van de DAEB uit totdat alle relevante toetsen (uitvoering, markt, regeldruk) zijn afgerond.
2. Betrek de sector voorafgaand aan de besluitvorming, niet pas bij de uitwerking.
3. Onderzoek alternatieven die eenvoudiger, proportioneel en beter uitvoerbaar zijn binnen het Europese staatssteunkader.

Alleen dan ontstaat een financieringsstelsel dat daadwerkelijk bijdraagt aan goede, toegankelijke en betaalbare kinderopvang in plaats van een stelsel dat vooral de overheid dient.

De gegegevens in dit artikel zijn voor het laatst bijgewerkt en gecontroleerd op 1 november 2025